Pismo Związku Polaków na Łotwie

Poczta

05.01.2009.

W nawiązaniu do publikacji w "Polaku na Łotwie" (nr 1/ 71, 2005 r.) pt. "Evangelia Toto Anno z Osunia"* pragnę poinformować, że na zabytkowej "Górce Kościelnej" (Baznīcas kalniņš) wzniesiono obecnie pamiątkowy kamień z krzyżem. Z inspiracji artystów z Dagdy ma on kształt przypominający kościół. Wyryte na nim świeca i otwarta książka mają symbolizować oświatę Łatgalii, zapoczątkowanej właśnie tłumaczeniem Ewangelii – wprowadzeniem ojczystego języka narodu do kościoła. Ceremonii poświęcenia pomnika dokonał biskup diecezji rzeżycko-agłońskiej Jānis Bulis podczas wizytacji Osunia 29.06.2006 roku, na św. Piotra i Pawła, kiedy w kościele miejscowym mamy odpust. W uroczystości wzięli także udział dziekan powiatu Dagda ks. Pāvels Odiņš, księża okolicznych parafii, sołtys gminy Osunia Jānis Vilģerts, mieszkańcy Osunia.

Kamień pamiątkowy na Górce Kościelnej w Osuniu. Na pierwszym planie bp. Jānis Bulis (od prawej) oraz sołtys gminy Osunia Jānis Vilģerts.

W 2006 roku kościół w Osuniu obchodził 190-lecie konsekracji, jednak pierwszy kościół, na miejscu którego stoi obecnie pomniczek, powstał w 1680 roku – jako drugi po Indrycy kościół w Południowej Łatgalii. Budowę tamtego kościoła uchwalił Sejm Grodzieński Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Budowa została sfinansowana ze szkatuły królewskiej za czasów Jana III Sobieskiego. Informacja w książce "Latvijas Romas katoļu baznīcas" (Kościoły rzymsko-katolickie na Łotwie) /Svilāns/ o tym, że był to król pruski (!) jest błędna.

Dr filol. Anna Stafecka pisze w odnowionym wydaniu książki "Evangelia T. A." o doniosłym znaczeniu tego przekładu jako źródła badania łatgalskiego języka nieskażonego rusycyzmami. Jest to ważne do weryfikacji rdzennych łatgalskich określeń i zwrotów. Drukowana w 1753 roku "Evangelia toto anno" jest najstarszą zachowaną książką w języku łatgalskim, jest cennym zabytkiem kultury.

Autor listu wygłasza wprowadzenie historyczne przy kamieniu pamiątkowym. Pierwszy przy stole bp Jānis Bulis.

30 lat później w Dagdzie, przy pięknym, zbudowanym przez Jana Augusta Hilzena barokowym kościele, rozpoczął swoją działalność jezuita Michał Rot (apostoł Dagdy). Poetka Anna Rancāne uważa, że to on właśnie zapoczątkował poezję łatgalską.

Te miejsca i historyczne wydarzenia ważne są nie tylko dla Łotyszy, zwłaszcza Łatgalczyków, lecz również dla nas Polaków, od pokoleń tu żyjących. Ważne jako przeciwstawienie wciąż jeszcze pokutującym poglądom o historii Inflant Polskich jako okresu zacofania, polonizacji i niszczenia kultury Łatgalczyków.

Na zakończenie pragnę dodać, że krótkie wprowadzenie historyczne przy poświęceniu kamienia pamiątkowego – w oparciu o informacje zebraną przez szkołę, bibliotekę i własną, wygłosiła autor listu. Ona też podpowiedziała uzupełniający dopisek na kamieniu w języku łatgalskim: "Sorgehģeli te svieteja latvišu tautu namiersteibai".

Łucja Stankiewicz

* W 1753 roku powstała w Osuniu (Asūne, miejscowość na pograniczu z Białorusią) pierwsza książka w języku łatgalskim "Evangelia toto anno", czyli "Osunnas evangelijs". Ewangelię na wszystkie niedziele i święta przełożył z polskiego na łatgalski znany w tamtych czasach w Łatgalii ks. o. jezuita Jan Łukaszewicz, który według G. Manteuffla świetnie opanował miejscowy język. Książka została wydrukowana w Wilnie polskim alfabetem, ponieważ łotewskiego alfabetu wtedy jeszcze nie było.