Pismo Związku Polaków na Łotwie

Obchody Święta Niepodległości Polski na Łotwie

"...Jako wódz naczelny armii polskiej, pragnę notyfikować rządom i narodom wojującym i neutralnym istnienie państwa polskiego niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski...."

Józef Piłsudski

Tablica pamiątkowa Gabriela Narutowicza na budynku dawnego Gimnazjum Klasycznego w Libau/Liepāja.

Również w tym roku tradycji stało się zadość – gospodarzem obchodów Dnia Niepodległości Polski było kolejne miasto łotewskie o zorganizowanej w Związku Polaków mniejszości polskiej. Do koralików nawleczonych na paciorku centralnych obchodów rocznicy Odrodzenia Polski "w terenie" – Dyneburg, Rzeżyca, Krasław, Jēkabpils, Jelgava – dołączyła w tym roku Liepāja (Lipawa).

Przyznam się od razu – czytając scenariusz uroczystej akademii w Liepai przed dniem 10 listopada nie byłem przekonany do celowości demonstracji dokumentalnego filmu (skądinąd unikatowego) o Icie Kozakiewicz, zwłaszcza fragmentów niemających odniesienia do święta odzyskania przez Polskę niepodległości, tylko do wizji odradzającego się państwa łotewskiego w końcu lat 80. ub. stulecia. Nie przekonywała nawet symboliczna zbieżność dat historii Polski i Łotwy – 11 listopada Święto Niepodległości Polski i Dzień Lāčplēsisa, 18 listopada – Święto Niepodległości Łotwy. Po obejrzeniu i wysłuchaniu całości programu zrozumiałem jednak racje organizatorów – pokusa projekcji historycznego rarytasu o naszej lokalnej bohaterce narodowej była zbyt wielka.

Od lewej: radca – Bartosz Jabłoński, Ambasador RP w Rydze – Maciej Klimczak, prezes ZPŁ – Wanda Krukowska, Małżonka Ambasadora – Grażyna Walczewska-Klimczak, ks. K. Husak, abp. Diecezji Warmińsko-Mazurskiej – Wojciech Zięba.

Ale obchody Święta Niepodległości Polski w Liepai rozpoczęły się od ceremonii odsłonięcia tablicy pamiątkowej pierwszego prezydenta (również byłego ministra spraw zagranicznych) odrodzonej Rzeczypospolitej, Gabriela Narutowicza, na budynku dawnego Gimnazjum Klasycznego w Liepai, w którym młody Gabriel uczył się w latach 1873-1883. I trzeba przyznać, że ten pierwszy akt uroczystości był pod każdym względem strzałem w dziesiątkę. Tu pasowało wszystko – dzień, miejsce, okoliczność, nawet przypomnienie tragicznego końca prezydentury G. Narutowicza w zaraniu odradzającej się polskiej państwowości. Życiorys Gabriela Narutowicza streścił gospodarz obchodów – prezes oddziału ZPŁ w Liepai, Zenon Garkul-Górewicz. Krótkie przemówienia okolicznościowe wygłosili Ambasador RP w Rydze, Maciej Klimczak oraz wicemer miasta, Silva Golde. Aktu poświęcenia tablicy dokonał arcybiskup Diecezji Warmińsko-Mazurskiej, Wojciech Zięba, który specjalnie przyjechał z Polski na uroczystości w Liepai.

Po uroczystej mszy św. celebrowanej w Katedrze św. Jakuba w intencji Państwa Polskiego i pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej odbyła się w domu Towarzystwa Łotewskiego akademia, na którą przybyła Polonia łotewska ze wszystkich niemalże oddziałów ZPŁ, pracownicy Ambasady RP w Rydze, delegacje z miast partnerskich Liepai – Gdyni i Elbląga, przedstawiciele władz miejskich, korpusu dyplomatycznego. Warto odnotować obecność na uroczystości wicemarszałka Saeimy, Kariny Pētersone oraz Ambasadora Litwy w Rydze, Antanasa Vinkusa z małżonką.

W przemówieniu inauguracyjnym Ambasador Polski, Maciej Klimczak zaznaczył, iż 89 lat odrodzonej Polski – to czas pełen ofiar i wyrzeczeń, trudu i pracy oraz olbrzymich ofiar narodu polskiego, zaś pełną suwerennością Polska cieszy się od 18 lat. Ambasador podkreślił znaczenie członkostwa Polski i Łotwy w Unii Europejskiej, pomyślnie rozwijające się stosunki polsko-łotewskie w zakresie gospodarki, kultury, edukacji. Wyraził radość z powodu "przywiązania do kultury polskiej i jej kultywowanie przez środowiska polskie na Łotwie" oraz podziękował władzom Republiki Łotewskiej "za stwarzanie przychylnych warunków dla obywateli Łotwy narodowości polskiej w realizacji ich dążeń i aspiracji".

Prezes oddziału ZPŁ w Liepai – Zenon Garkul-Górewicz.

Wicemer miasta Liepai, Gunārs Ansiņš przypomniał obecnym o losowych skrzyżowaniach historii Polski i Łotwy: o pomocy wojskowej Polski w wyzwoleniu wschodniej Łotwy (Łatgalii) od bolszewików, fakcie pobierania nauki w Liepai przez pierwszego prezydenta Polski, Gabriela Narutowicza. Nie omieszkał też podkreślić symbolicznego znaczenia "odblokowania" portu liepajskiego przez polski statek "Hajnówka", który po 50 latach okupacji sowieckiej jako pierwsza jednostka zagraniczna zawinął do Liepai 1 stycznia 1992 roku.

Prezes Związku Polaków na Łotwie, Wanda Krukowska skoncentrowała się w swoim przemówieniu na jeszcze bardziej odległych polsko-łotewskich związkach historycznych – Inflantach Polskich, Księstwie Kurlandzkim, pierwszej uczelni wyższej w Mitawie, "Academia Petrina" zatwierdzonej przez ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Następnie, wzorem lat poprzednich, szereg osób otrzymało z okazji Święta Niepodległości z rąk Ambasadora Polski odznaczenia państwowe i resortowe:

  • Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP – Wanda Krukowska, Janina Borówko, Gertruda Svilane
  • Złoty Krzyż Zasługi RP – Józefa Parszuta
  • Srebrny Medal Zasłużony Kulturze "Gloria Artis" – Kārina Pētersone, Anna Eižvertiņa
  • Brązowy Medal Zasłużony Kulturze "Gloria Artis" – Jānis Siliņš, Renāte Čaupale, Lūcija Babule
  • Odznaka Zasłużony dla Kultury Polskiej – Edward Dukszta
  • Medal Komisji Edukacji Narodowej – Anele Pupina

Wicemarszałek Saeimy – Karina Petersone przybyła na uroczystości z Rygi. Obok – Ambasador Polski – Maciej Klimczak.

Z kolei wicemer Liepai wręczył członkini Liepajskiego Oddziału ZPŁ, Iwonie Jadwidze Szakale, dyplom uznania za wkład do życia kulturalnego Liepai.

Uroczyste przemówienia przeplatały się z muzyką i śpiewem w wykonaniu zespołu folklorystycznego z Gdyni, kwartetu smyczkowego z Elbląga, zespołu dzwoneczkowego z Liepai, chóru Oddziału ZPŁ w Liepai i wdzięcznej solistki Zofii Garkul-Górewicz, która jednocześnie prowadziła program w języku polskim. Dla mnie osobiście rewelacją był zespół dzwoneczkowy – po reakcji publiczności na wykonane przez niego "Pożegnanie ojczyzny" Michała K. Ogińskiego przekonałem się, że nie jestem odosobniony.

Ciekawą inkluzję programu stanowiły obszerne fragmenty z filmu dokumentalnego o Icie Kozakiewicz, o czym wspomniałem na wstępie. Odbiegały wprawdzie tematycznie od idei 89. rocznicy Odrodzenia Państwa Polskiego, jednak były entuzjastycznie witane oklaskami przez miejscową Polonię, a o to przecież nie w ostatniej kolejności organizatorom obchodów Święta Niepodległości Polski chodziło.

Zespół dzwoneczkowy z Liepai.

Po zakończeniu akademii goście mieli możliwość wysłuchania koncertu muzyki organowej w katedrze luterańskiej pw. Świętej Trójcy, po czym odbyło się przyjęcie wydane przez Ambasadora Polski.

Oddział ZPŁ w Liepai jest stosunkowo nieliczny, Polonia w tym nadmorskim mieście Łotwy – również. Tym większe uznanie i podziękowanie za sprawną organizację święta należy się naszym rodakom w Liepai oraz Panu Zenonowi Garkul-Górewiczowi.

Dziękujemy, Lipawo!

Romuald Lebedek